Κάθεσαι μπροστά στον υπολογιστή, η λίστα με τις υποχρεώσεις μεγαλώνει και ο χρόνος πιέζει. Ενώ το λογικό θα ήταν να ξεκινήσεις αμέσως, νιώθεις το σώμα σου βαρύ και το μυαλό σου “θορυβώδες” αλλά ανίκανο να συγκεντρωθεί. Αυτό που βιώνεις δεν είναι τεμπελιά ούτε έλλειψη θέλησης. Είναι η ψυχολογική παράλυση του άγχους (Anxiety Freeze Response).
Συχνά ακούμε ότι το άγχος είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης που μας βοηθά να αντιμετωπίσουμε κινδύνους. Όμως, στην καθημερινότητά μας, αντί να γινόμαστε πιο αποδοτικοί, νιώθουμε ένα “πάγωμα” που μας εμποδίζει να ξεκινήσουμε ακόμα και τις πιο απλές εργασίες. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;
Η βιολογία πίσω από το «πάγωμα»
Όταν το άγχος ξεπερνά ένα συγκεκριμένο όριο, ο εγκέφαλός μας παύει να λειτουργεί με τη λογική. Ενεργοποιείται το αυτόνομο νευρικό σύστημα και περνάμε σε κατάσταση επιβίωσης. Οι περισσότεροι γνωρίζουμε την απόκριση “μάχη ή φυγή” (fight or flight). Υπάρχει όμως και η τρίτη επιλογή: το πάγωμα (freeze).
Αν η πίεση που νιώθουμε —είτε από το περιβάλλον μας είτε από τον αυστηρό εσωτερικό μας κριτή— είναι διαρκής, ο ψυχισμός μας ερμηνεύει την κατάσταση ως απειλή από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει. Τότε, το σύστημα “βραχυκυκλώνει”. Η λευκή οθόνη ή οι εκκρεμότητες δεν μοιάζουν απλώς με δουλειά, αλλά με ένα βουνό που ο εγκέφαλός μας θεωρεί επικίνδυνο να ανέβει.
Ο φαύλος κύκλος της ενοχής
Η παράλυση φέρνει μαζί της έναν αμείλικτο εσωτερικό διάλογο: “Γιατί δεν προχωράω;”, “Γιατί είμαι τόσο στάσιμ@;”, “Όλοι οι άλλοι τα καταφέρνουν, εγώ γιατί όχι;”.
Αυτή η αυτοκριτική αυξάνει το επίπεδο της κορτιζόλης (της ορμόνης του άγχους), η οποία με τη σειρά της ενισχύει την παράλυση. Τελικά, εξαντλούμαστε όχι από τη δουλειά που (δεν) κάναμε, αλλά από την εσωτερική μάχη που δώσαμε με τον εαυτό μας. Η αναβολή σε αυτή την περίπτωση δεν είναι έλλειψη οργάνωσης, αλλά ένας μηχανισμός αποφυγής του συναισθηματικού πόνου.
3+1 βήματα για να σπάσουμε τον κύκλο
Για να βγούμε από την κατάσταση της παράλυσης, χρειάζεται να χαμηλώσουμε την ένταση του “συναγερμού” στον εγκέφαλό μας:
* Αποδοχή αντί για Πίεση: Μην τιμωρείτε τον εαυτό σας επειδή πάγωσε. Το να πείτε “είναι λογικό να νιώθω πίεση αυτή τη στιγμή, το σώμα μου προσπαθεί να με προστατεύσει” μειώνει αμέσως την ένταση της εσωτερικής σύγκρουσης.
* Η μέθοδος των 5 λεπτών: Δεσμευτείτε να ασχοληθείτε με κάτι για μόνο 5 λεπτά, με την άδεια να σταματήσετε μετά. Συχνά, το πιο δύσκολο κομμάτι είναι η εκκίνηση (activation energy). Μόλις το σώμα μπει σε κίνηση, ο φόβος υποχωρεί.
* Μείωση των προσδοκιών (Micro-steps): Σε περιόδους μεγάλου άγχους, ο στόχος δεν είναι η τελειότητα, αλλά η κίνηση. Σπάστε το “βουνό” σε πολύ μικρές πέτρες. Μην σκέφτεστε το project, σκεφτείτε μόνο το άνοιγμα ενός αρχείου.
* Γείωση (Grounding): Επειδή η παράλυση είναι σωματική, η λύση είναι συχνά σωματική. Μια σύντομη βόλτα, μερικές βαθιές αναπνοές ή η επαφή με το κρύο νερό μπορούν να “επαναφέρουν” το νευρικό σύστημα στο παρόν.
Συμπέρασμα
Το άγχος δεν είναι απαραίτητα εχθρός, αλλά ένα σήμα. Μας ενημερώνει ότι οι πόροι μας (ψυχικοί ή σωματικοί) έχουν εξαντληθεί και χρειαζόμαστε περισσότερη φροντίδα και λιγότερη επίκριση.
Αν νιώθετε ότι αυτή η παράλυση επαναλαμβάνεται και δυσκολεύει την καθημερινότητά σας, η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε τις ρίζες αυτού του μηχανισμού και να αναπτύξετε πιο ήπιους τρόπους διαχείρισης.
Θέλετε να συζητήσουμε πώς το άγχος επηρεάζει τη δική σας καθημερινότητα; Μπορείτε να κλείσετε ένα ραντεβού ή να επικοινωνήσετε μεσω μηνύματος ή τηλεφώνου.
Παυλίνα Καλπαξίδου
ΜΑ Ψυχολόγος
Διεύθυνση γραφείου : https://share.google/9jUOXT1fjXLD6N3Zt
Instagram : https://www.instagram.com/mindful_livinggr?igsh=MW9rMDVwYXZzaWk4aQ==
